Довук четпес оолдуг Доңгун-Сургаан ашак
Шыяан ам, Довук четпес оглу кожазы хаанның оолдары-биле ча адып ойнааш, хүннүң-не удар. Оон оолдар ажынгаш:
– Сээң адаң Эргекпен, Дыргакпан алышкыларга өлүртүп каан чүве болбаспа – дижип, бак сөглеп турганнар. Оол өөнге чүгүрүп келгеш:
– Аштаарымны, авай. Меңээ ак-тараадан хооруп бээйт – дээрге, иези улуг кара пажын кызыдып алыр орта, оол иезиниң ийи билээнден сегирип алгаш:
– Мээң адам бар кижи мен бе, чок кижи мен бе? – деп айтырган. Кадай олура:
– Чок, оглум, сээң адаң черле чок кижи боор сен – дээрге, оол тура:
– Чоп мегелээр сен, авай. Бир эвес сөглевес болзуңза, изиг пашка чудурууң хаарыптар мен– дээш, иезиниң холун изиг пашка чедире бээрге, кадай белиңнеп:
– Ох, Доңгун-Сургаан адаң бажы, оглум! Күжүр иеңни‚ изиг пашка өрттедип өлүрериң ол бе? – деп алгырып-кышкырып ээрежи берип-тир. Оглу тура:
– Доңгун-Сургаан адаң бажы деп чүңүл, авай? Ыяап-ла сөгле – дээш, иезиниң холун изиг пашка улам чоокшуладып эккээрге:
– Күжүр оглум, салып көр, чугаалап берейн– дээш, арай деп салдырып ап-тыр.
– Ындыг болза сээң адаң Доңгун-Сургаан ашак деп кижи мынчап-мынчап чоруткаш, Эргекпен, Дыргакпан ийи алышкыга өлүртүп каапкан чүве, оглум – деп чугаалап берип-тир. Оол-даа чүзү боор:
– Адамның өжээнин негеп алыр кижи мен – дээш, базып чоруп каап-тыр оо.
Шыяан ам. Эргекпен, Дыргакпан алышкыларның Эгер, Казар ийи ыды ээре-ле берип-тир. Кадыннар олура:
– Үнүп көрүңерем, шивишкин кадайлар – дээрге, шивишкиннер тура:
– Ол чарыкта довук дег доңгаңнаан, кажык дег караңнаан, дөрт эдээн төймейти азынган бичии оол чоруп олурар-ла чүве-дир – дишкеннер.
– Кайы көвүрүгден кежер эвес көрүп туруңар.
– Хыл көвүрүгден-не кежер чүве-дир.
– Ындыг болза эки кижи-дир, ыт албаңар– дишкен. Эр-даа Эгер, Казар ийи ытты туткаш, үзе-чаза соккаш, ийи чүкче шывадапкаш, ажынган-хорадаан кире халып кээрге, ийи алышкы ийи кадыны-биле дөртелээн дөжек хозунче кире халыжып бар чыдып-тырлар. Оол ийи алышкының ийи билээнден алгаш: – Мээң адамны чүге өлүрдүңер! – дээш, адазының чүс сөөгүн чыгдырып эптеткеш, адазын диргизип алгаш, ийи алышкыны үзе-чаза соккаш, ийи чүкче шывадапкаш, чанып кээп-тир эвеспе аан.
Барыын-Хемчик районнуң «Тээли» совхозтуң ажылчыны Х.С. Очур-оол
сактып бижээн
1
