Ада-иелерге

УРУГЛАРНЫҢ ДЫЛЫН  ШЫН САЙЗЫРАДЫРЫ

Бот-аңгыланыышкын үезинде бирги классче кирер уругларны чогуур деңнелге белет¬кээри ада-иениң харыысалгазында дүшкен. Школа назыны четпээн уругларның чугаа кезээн сайзырадырда, бир-ле дугаарында, сөстү шын ададып өөредири чугула. Чам¬дык уруглар кезек үннерни адап шыдавас азы шын эвес адаар болгулаар. Ындыг уруглар-биле тускай логопед башкы ажылдаар болгай, а бот-аңгыланыышкын үезинде кол рольду ада-ие ойнаар ужурлуг. Чижээлээрге, "р" деп үн ажык эвес, ыыткыр дыңналыр үн. Уруглар ону аңгы-аңгы хевир¬лерге шын эвес адап турарлар. Чамдыктары "й" кылдыр, а өскелери "л" кылдыр. Бажыңынга олуруп алгаш, «Р» деп үннү шын адап, дылын сайзырадырынга дараазын¬да кылдыныгларны сүмелээр-дир мен. 1. Шын тынып өөрениринге: теннис шари¬гин (хөвеңни борбактааш, кылып ап болур) столга салып алгаш, чуглу бээр кылдыр үрер. Баштай ишкээр тынып алгаш, оон оожум үн¬дүр үрер. Ону 3-4 катап кылыр. 2. Чаактарны борбайтыр үргеш, оон дедир үндүр үрер. 3-4 катап кылыр. 3. "Мөөгү" деп шимчээшкинниг кылдыныг: дылды таалайынга чыпшыр тудар, мөөгүнүң бөргү ышкаш кылдыр. 4. "Чайганыыш" деп кылдыныг: дылды өөрү-куду 4-5 катап чайгаары, ааткыышка дөмей. 5. "Амданныг варе¬нье": эринни дылы-би¬ле долгандыр амданна¬нып чылгаары. 4-5 катап кылыр. 6. " Торга ": дылды диштерниң үстүн¬ге салып алгаш, "тр-тр, тр-тр" деп үннү үндүрер, 5-6 катап кылыр. КАДЫК БОЛУҢАР! Галина МОНГУШ, Кызыл хоорайның дугаары 1 школазының логопед башкызы.