Ивиниң ээзин тыпканы (тоол)

Бир-ле катап аңчы аңнаар дээш арга кезип чоруп каап-тыр оо. Олчалыг аңчы аңнап алгаш чанып олурда, ашактың аъды хойгаш, ыттына берген. Аңчы олчалаан кежиин ууп чадап, дыка үр кылаштаанындан ашак-даа шылааш, одагланып алгаш, дыштанып чыдкан. Арганың аргазынга ашакка дузалажыр кижи чок. Часкаан боданып чыдып-тыр: «Кым-на менээ дузалажыр деп, бичиилеп дыштанып чорааш, багай чадырымга чедип алзымза, ажырбас боор». Ол ынчап боданып чыдырда, хенертен дааш эвес дааш үнген соонда, аңчы хая көрнүп келирге, мурнунда аң туруп-тур оо. Боду шилгедек, карактары хоюг, адыр улуг мыйыстарлыг чаражы кончуг-ла. Аңны көөрге дуза дилеп чедип келгени илдең, будунуң дөңмээнден хан сыстып бадып турган. Ашак аңны көргеш кээргеп, эм-оъттар чыып алырын бодап келген. «Канчап эмнеп алырыл бо аңны, чүү деп аң ирги бо» - деп бодап турда, чанында аңы хенертен чугааланы берген: - Мен анаа эвес тайганың ховар аңы - иви-дир мен. Хостуг-чоргаар тайгам оъдун оттап ,шулун чаат чип, өөр эштерим-биле чорумда, хенертен кыдыывыстан аъттыг ийи буттуг кижилер келгеш, бисти сүрүп, бисче боо аннып адыпты, мен эштерим камгалап, мурнунче халый бээримге, аткан огу будумга дегди» деп, аң чугааланы бээрге, ашак кайгап дыңнап турган. - Иви дээрге солунун аа, чаа дыңнап тур мен, бо тайгада бөлүк аңнар дээрге силерни, ивилерни, улус аң деп адап турар болган дыр, бо Өдүген тайгазында силер ышкаш аңнар өөр-өөр болуп алган чоруур болгай - деп, ашак чугааланып-тыр . - Мээн балыым эмнеп, дузалажып көрем, сээң кажан кезээде кагбас өңнүүң болур мен – деп, иви шаг чогундан үнү оожум дуза дилээн. Ашак чер чырый бээрге, эм оъттар чыыр мен деп боданып чыткаш, могап шылаанындан удуй берип-тир. Даң адып чер чырып олурда, аңчы бир дааштан оттуп келип-тир. Көөрге, чанында ивизи туруп келген, аңчының чанында бир-ле чүүлдү чугаалаксаан хевирлиг көрүп турган. - Чүнү бодап тур сен, тайга аңы, иви? - деп, ашак оожум айтырган. - Бо тайгада чойган, пөштер аразында бусталып чыдар аржаан сугларлыг черже барып көөр бис бе? Аржаан суглар кончуг эки эм боорун билир мен. Канчап билир, биске дузалыг-даа боор, мээң соомдан кылаштап орар сен, аңчы - деп, иви чугаалангаш, оожум бурунгаар баштап чорупкан. Ашак-даа аңнңн чугаазын дыңнааш барбазын каггаш, ожум соондан базыпкан. Көрүп чоруурга, кончуг хөй чойган-пөштүг черге келгеннер. Шынап-ла эскерерге, долгандыр тайгалар аразында бусталып чыдар аржаан сугларлыг чер болган. Аң кылаштааш, бир-ле онгарда сугже чыткаш, сугну ижип алгаш, туруп келирге, будундан хан-даа төгүлбес, аажок сергек апарганын эскерип калган. - Аңчы, сен база аарып чорууруң чиде бээр кылдыр бо мээң дүшкен суумга чунгаш, иживит - деп сүмелээн. Аңчы-даа чүү боор, ивиниң кирген суун ишкеш, буттарын суптарга, ол ла дораан буттары, мага-боду сергеп, чүзү-даа аарывастай берген. Ашак амырааш, ийи дискээнге олургаш, тейлеп чугааланган: - Тайга-таскыл, чойган-пөштүг черде тывылган ховар дээн аржааным, сенээ, мөгейдим, моон-даа ыңай сээң арыг аржааннарыңга чуртувустуң булуңнарындан кижилер эмненип келирин күзедим, Чойган аржааным - дээш, анчы ол аржаанны олчаан «Чойган аржааны» деп адаан чүвең иргин. Ашак биле иви ынчаар эмненгеш, аржаанның адын адааш, ак пөзүн баглап аъш-чеминиң дээжизин салгаш, чанып чорупкан . Ол-ла хевээр ашак биле иви кажан-даа чарылбас өңнүктер апарган. Аңчы олчаан хөй-хөй өөр ивилерлиг Өдүген тайгазының ивижизи апарып-тыр эвеспе. Аяна Бараан, Адыр-Кежиг суурда уруглар садының башкызы. Чурукту социал четкилерден алган.