Уругларның айыыл чок чоруунга хамаарыштыр сагындырыглар

Кызылдың 2 дугаар школазының география башкызы Роланда Монгуш ажы-төлдүң чайгы дыштанылгада айыыл чок чоруунче кичээнгейни салып, чаңныктыг чаъс уезинде канчаар алдынарының дугайында ажы-төл-биле дүрүмнерни номчуп, шиңгээдип, чугаалажыырын кыйгырган. ⚠Чаңныктыг чаъс - агаарның айыылдыг болуушкуну кел чорда, ырактан даажы илдең, чызырткайнып турар, кара-кара булуттар бүргеп келир. Эң улуг айыыл - чаңнык, оон күштүг хат база долу. Бойдустуң бо болуушкуннары кижилерниң, дириг амытаннарның кадыынга, амы-тынынга улуг когаралды чедирип болур. ⚠Чаңнык дээрге дыка улуг электрилиг разряд болур, сая вольтулуг, күжү 200 чүс муң чедир. Россияда статистика аайы-биле бир чылда чаңныктан 10-дан 20 чедир кижилерниң амы-тыны үстүп турары хомуданчыг-дыр. Хөй кезиинде балыктап, эштип, мал-маган кадарып чораан таварылгалар болуп турар. Ынчангаш бажыңда улуг улус дүрүмнерни сагыыр болза, ажы-төл база өттүнүп, көрүп сактып алыр. Айыыл чок чоруктуң дүрүмнерин билип, күүседири чугула! ⚠Бажыңга тургаш: - соңга, эжик, хоолай, вентиляцияны дуглаар; - электрилиг херекселдерни, телефону өжүрер; - телефонга чугаалажып болбас; - электрилиг демир-удазынны розетка, соңга, көрүнчүкке чоок салбас; - демир-дес, алдын-мөңгүн холумактыг херекселдерин уштур, шыгжаар; - ваннага, чунар-бажыңга чугдунуп, суг аксып болбас; - ыт, дис тутпас; - борбак бажын, чанагаш кешти шуглап алгаш олурары чугула! ⚠ Кудумчуга чорааш: - электри чагыларындан, трансформатордан, демир херимнерден, өл ханалардан ырак турар; - садыг, подъезд, ниити албан черлеринче кире бээр! ⚠ Ховуга чораанда: - хөй шимчээшкин кылбас, халывас! - чаңгыс турар ыяш адаанда чаглактанып болбас; - чавызааш черге (оңгар, хооргал) олуруп алыр (иезиниң иштинде өпеяа дег хевирге олурар), холу-биле черге дегбес, башты дуглаар, чыдып болбас! - зонтик тутпас, ында демирлер бар болгаш, айыылы улуг! - резин сланцы, галош идиктиг болза эки! - мал-маган чанындан ырап алыр! ⚠ Бедик дагларга чораанда: - чавыс черже бадып алгаш, чаъс суу акпайн турар черге бажын дуглааш, олуруп алыр; - демир херекселдерни ырадыр; - хаяа-даштардан тутунмас. ⚠ Арга-арыгга чораанда ; - хем, хөлден, тулаадан ыраар; - эштип, балыктап болбас; - бедик ыяштар адаанга чаглактанмас, чавыс ыяштар адаанга олурар. ⚠ Терге мунуп чораанда - туруптар, айыыл чок кылдыр тергеден ырак турар! ⚠ Машина башкарып чораанда; - орук шимчээшкинин соксадыр, бедик эвес черге тургузуп алыр; - соңгаларын хаап алгаш олурар; - машинаның демирлеринге дегбес! ⚠ Аржаанга дыштанып тургаш: - чаңныктыг чаашкын келир мурнунда майгындан демир херекселдерин ырадыр; - майгын чавыс черге база ыяштар чок черге турар; - одагланып турган болза, отту өжүрер; - башты шуглаар; - телефонну өжүрер! ⚠ Шар хевирлиг чаңнык көстүп келзе: - шимчеп болбас, - эжик, соңга дүрген ажытпас, часты берип болур; - 10-20 сек болгаш боду чиде бээр болур! ⚠ Бажыңга чаңнык чайладыр херекселди кылып алыр болза эки! ⚠ Кадарчылаар, каттаар, мөөгүлээрде часка кедер хепти алыры чугула, өл хептигде айыыл улуг. ⚠ Телефон, антеналар, суг, демир, бедик черлер, ыяштар, кылагар чуулдер улуг айыылды тургузар, оваарымчалыг! ❗Айыыл чок чоруктуң дүрүмнерин билип, күүседири чугула!